This site uses cookies.
Some of these cookies are essential to the operation of the site,
while others help to improve your experience by providing insights into how the site is being used.
For more information, please see the ProZ.com privacy policy.
VIA AILooking for an interpreter?
Remoto by ProZ.com connects you with an identity-verified interpreter by video or phone in about 60 seconds — 300+ languages, on demand or booked ahead.
Try Remoto »
Working languages:
Turkish to English
Client-vendor relationship recorded successfully!
Sayed Hamra has been added to your list of hired vendors.
This person has a SecurePRO™ card. Because this person is not a ProZ.com Plus subscriber, to view his or her SecurePRO™ card you must be a ProZ.com Business member or Plus subscriber.
Turkish to English: Brokerage Contract General field: Law/Patents
Source text - Turkish
ARACILIK SÖZLEŞMESİ
TARAFLAR
………………………………………. adresinde bulunan ……………………… (Bundan sonra “İŞ SAHİBİ”olarak anılacaktır) ile,
………………………………………………. adresinde bulunan ………………………………….............. (Bundan sonra “DANIŞMAN” olarak anılacaktır).
Bundan sonra ayrı ayrı “Taraf” ve birlikte “Taraflar” olarak anılacaktırlar.
SÖZLEŞMENİN KONUSU
İş Sahibine ait, Macaristan-Budapeşte’de yer alan taşınmazların (Bundan sonra kısaca “Taşınmazlar“ olarak anılacaktır) satışına ilişkin aracılık faaliyetinin yerine getirilmesi işbu sözleşmenin konusunu oluşturmaktadır.
Danışman ile İş Sahibi yukarıda belirtilen Taşınmazlar’ın satışına aracılık edilmesi konusunda aşağıdaki şekilde anlaşmışlardır.
SÖZLEŞMENİN NİTELİĞİ
İşbu sözleşme simsarlık (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 520 ve devamı maddeleri) ve vekâlet akdi (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 502 ve devamı maddeleri) niteliğindedir.
SÖZLEŞMENİN SÜRESİ
İşbu aracılık sözleşmesi, işbu sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren 31.12.2016 tarihine kadar geçerlidir.
HÜKÜMLER
Danışman, İş Sahibi tarafından kendisine bilgileri iletilen Taşınmazların satış işlemlerine konu edilmesi için aşağıda yazılı usul ve esaslar dahilinde alıcı adayları ile İş Sahibi’nin satım sözleşmesi imzalamak üzere bir araya getirilmesi hususunda aracılık edecektir.
Danışman, İş Sahibi tarafından kendisine bilgileri iletilen Taşınmazların bir başka gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından da kendisine iletilmesi durumunda söz konusu durumu ivedilikle İş Sahibi’ne bildirmeyi ve başka bir taraf ile bu Taşınmazlara yönelik satış dahil hiçbir işlem ve/veya anlaşma yapmayacağını taahhüt etmektedir.
Danışman, Taşınmazları alıcı adaylarına gezdirmek, göstermek, tanıtmak için öncelikle İş Sahibi’nin yazılı onayını almak zorundadır.
Danışman, alıcı adaylarını sadece Gulf Bölgesi ülkeleri (Kuveyt, Bahreyn, Irak, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri) vatandaşları arasından seçecektir. Bunlar dışındaki ülkelerin vatandaşlarının alıcı adayı olarak seçilmek istenmesi halinde, Danışman, önceden İş Sahibi’nin yazılı onayını almak zorundadır.
İş Sahibi, işbu sözleşmeye konu Taşınmazların satışı, kiralanması veya başka bir şekilde tasarrufu konularında Danışman’a münhasırlık yetkisi vermemiştir ve işbu sözleşmenin hiçbir hükmü bu hususlar hakkında Danışman’a münhasırlık sağlandığı şeklinde yorumlanmayacaktır. Buna göre; İş Sahibi, bu Taşınmazların satışı, kiralanması veya başka bir şekilde tasarrufu hususunda üçüncü kişiyi/kişileri görevlendirebileceği gibi kendisi de serbestçe bu işlemleri yapabilecektir.
İş Sahibi, Danışman’a bu sözleşmede yer alan hizmetleri karşılığında hiçbir masraf, komisyon, aracılık bedeli ve her ne ad altında olursa olsun herhangi bir bedel ödemeyecektir. Danışman, satışın tamamlanması üzerine sadece alıcıdan komisyon/aracılık bedeli alacağını kabul etmektedir.
FESİH
İş Sahibi işbu sözleşmeyi dilediği zaman, tek taraflı olarak ve herhangi bir tazminat (herhangi bir kar veya gelir veya iş fırsatı kaybına ilişkin tazminat dahil olmak üzere) ve başka bir ad altında anılan herhangi bir bedel ödemeksizin feshetmeye yetkilidir.
CEZAİ ŞART
Danışman iş bu sözleşmenin 5.ii., 5.iii., 5.iv, 5.vi maddelerinden herhangi birisini ihlal etmesi durumunda ihlale konu taşınmazın eksper değerinin %10’u kadar cezai şartı İş Sahibi’nin ilk yazılı talebi üzerine defeaten ödemeyi gayrikabulü rücu olarak kabul ve taahhüt etmektedir.
DEVİR VE TEMLİK YASAĞI
Danışman, işbu sözleşmedeki hak ve yükümlülüklerini önceden İş Sahibi’nin yazılı onayını almaksızın üçüncü bir kişiye devir ve temlik edemez. Söz konusu yasak İş Sahibi için geçerli değildir.
İŞ SAHİBİNİN DEFTER VE KAYITLARININ KESİN DELİL OLMA NİTELİĞİ
Taraflar, işbu sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıklarda İş Sahibi’nin defter ve kayıtlarının geçerli, bağlayıcı ve kesin delil olacağını ve bu maddenin H.M.K.’nın 193. maddesi anlamında yazılı delil sözleşmesi olduğunu kabul ve taahhüt ederler.
GİZLİLİK HÜKÜMLERİ
Taraflar, işbu sözleşmenin yanı sıra, işbu sözleşmenin konusu ve Taşınmazlar ile ilgili ifşa edilen bilgilerin gizliliği ve korunmasına ilişkin olarak Taraflar’ın hak ve yükümlülüklerini düzenlemek amacıyla aralarında Ek – 1’de bulunan Gizlilik Sözleşmesi’ni imzalayacaklarını kabul, beyan ve taahhüt ederler. Taraflar işbu Gizlillik Sözleşmesi’nin hükümleri ile bağlı olacaklarını ve bu hükümlere aykırı bir şekilde davranmayacaklarını da ayrıca kabul, beyan ve taahhüt ederler.
Danışman, işbu sözleşmenin sona ermesinden sonra dahi, süre sınırı olmaksızın, Ek – 1 de bulunan Gizlilik Sözleşmesi’nde belirtilen gizlilik yükümlülüğü ve ilgili diğer yükümlülükleriyle bağlı olacaktır.
HÜKÜM BOŞLUKLARI
Bu sözleşmede bulunan hüküm boşluklarına, uygun düştüğü oranda, 4721 sayılı Türk Medeni Kanun ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır.
BAĞIMSIZLIK VE SÖZLEŞME DEĞİŞİKLİKLERİ
İşbu sözleşme ve eklerinde yer alan hükümler veya şartlarda herhangi bir paragraf, cümle veya kelimesinde herhangi bir geçersizlik, iptal edilebilirlik veya icra edilmezlik, yasaya herhangi bir şekilde aykırılık bulunması, sözleşmenin diğer hükümlerin ve eklerin bağlayıcılığını etkilemez. Taraflar bu hüküm/hükümler olmaksızın sözleşmeyi yapmayacaklarını ileri süremezler.
Sözleşmedeki değişiklikler her bir Tarafça imzalanmış olmak kaydıyla yazılı olarak yapılmadığı müddetçe geçerli sayılmaz. Bu minvalde, işbu sözleşme ve işbu sözleşmenin herhangi bir hükmü sözlü olarak tadil edilemez, değiştirilemez, feragat edilemez, hükümsüz kılınamaz veya iptal edilemez
ADEMİ FERAGAT
İşbu sözleşmede belirtilen hak ve yetkilerin İş Sahibi tarafından kullanılmaması, İş Sahibi’nin bu hakların kullanılmasından feragat ettiği veya Danışman’ın ilerideki benzer kusurlarını peşinen kabul ettiği anlamını taşımaz. İş Sahibi bu hak ve yetkilerini ileride kullanma hakkını saklı tutar.
UYGULANACAK HUKUK VE YETKİLİ MAHKEME
İşbu sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıklar Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre çözümlenecektir. Uyuşmazlıkların çözümü konusunda İstanbul Merkez (Çağlayan) Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkili olacaktır.
TEBLİGAT
Taraflar, işbu sözleşmede yazılı olan adreslerinin doğru olduğunu; bu adrese gönderilen tebligatların yapılmış sayılacağını bu sözleşme ile kabul ederler. Taraflar, adresin değişmesi halinde değişikliği karşı Tarafa noter kanalıyla ya da iadeli taahhütlü mektupla 2 (iki) gün içinde bildirilecektir. Bu bildirimin yapılmaması halinde sözleşmede belirlenmiş adrese gönderilen tebligatların yasal olarak yapılmış sayılacağına katlanmakla yükümlüdürler.
MUHTELİF
Taraflar, Ek – 1’de bulunan Gizlilik Sözleşmesi’nin işbu sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul ederler.
Toplam 16 (onaltı) maddeden oluşan işbu sözleşme tek nüsha olarak düzenlenmiş ve Taraflar arasında İstanbul’da [●] 2016 tarihinde karşılıklı imzalanarak, imza tarihinde yürürlüğe girmiştir. İşbu tek nüsha İşveren tarafından saklanacaktır.
İŞ SAHİBİ DANIŞMAN
[●] [●]
Ek – 1 Gizlilik Sözleşmesi
Translation - English
BROKERAGE CONTRACT
PARTIES
………………………………………. (Hereafter referred to as the “CLIENT”) of ……………………… and
………………………………………………. (Hereafter referred to as the “CONSULTANT”) of …………………………………...............
The Parties are hereafter to be referred to as “Party” when mentioned as separate entities and as “Parties” when referred to conjointly.
CONTRACT SUBJECT
The fulfilment of brokerage services for the sale of real estate (hereafter referred to “Real Estate”) located in Budapest, Hungary belonging to the Client.
The Consultant and the Client have agreed in the manner laid out below for the Consultant to facilitate the sale of above mentioned Real Estate.
TYPE OF CONTRACT
This contract is for brokerage services (as per art. 520 and subsequent articles of the Turkish Code of Obligations [numbered 6098]) and is an attorney’s agreement (as per art. 502 and subsequent articles of the Turkish Code of Obligations [numbered 6098]).
CONTRACT PERIOD
This brokerage contract is valid from the date it is signed by the Parties and is valid until 31.12.2016.
TERMS / PROVISIONS
The Consultant will, as per the procedures and principles written below, introduce potential purchasers to the Client with the aim of signing an agreement of sale for the Real Estate, the details of which are to be sent to the Consultant by the Client.
The Consultant undertakes inform post-haste the owner (the Client) of the Real Estate, the details of which are to be provided by the Client to the Consultant, if another real person or legal entity provides details of the above mentioned Real Estate, and that it will not undertake any action, including the sale of the aforementioned Real Estate, to the other party.
The Consultant is obliged to gain the Client’s written approval to introduce and show the Real Estate to a potential purchaser.
The Consultant will only select citizens of the Gulf Region (Kuwait, Bahrain, Iraq, Oman, Qatar, Saudi Arabia and the United Arab Emirates) as potential purchasers. The Consultant is obliged to gain the Client’s written approval to accept the citizens of other countries as potential purchasers in the event that such persons wish to be considered as such.
The Client has not granted the Consultant with the exclusive right to sell, lease or authorise any other disposal of the aforementioned Real Estate via this contract and no provision of this contract is to be read or interpreted as giving the Consultant exclusive rights. Therefore, the Client is free to sell, lease or dispose of the aforementioned Real Estate as much as they are able to appoint a third person / third persons to undertake the relevant procedures.
The Client is not to pay any expense, commission, brokerage fee or any other fee under any possible name. The Consultant agrees to receive commission / brokerage fees from the purchaser upon the completion of sale only.
ANNULMENT
The Client has the right to unilaterally annul this contract at any time without paying any compensation (including compensation related to the loss of profit, income or potential business) or any other fee under any other name.
PENALTY FOR BREACH OF CONTRACT
The Consultant agrees and accepts to pay outright 10% of an expert’s valuation of the Real Estate that is the subject of this contract, without recourse to appeal, upon the Client’s first written demand in the event the Consultant breaches articles 5.ii., 5.iii., 5.iv, or 5.vi of this contract.
LIMITATION OF TRANSFER AND DISPOSITION
The Consultant can not transfer or dispose of the rights and responsibilities granted to it to a Third Party without the expressed written permission of the Client. The Client is not bound by this limitation.
THE CLIENT’S RECORDS
The Parties agree and undertake that in the event of disagreements arising from this contract, the Client’s records will be valid, binding and have the status of being valid evidence, and that that this provision has the qualities of an evidential contract as per the meaning of provision 193 of the H.M.K (Civil Courts Law).
NON-DISCLOSURE
The Parties agree to, declare and undertake to sign the Non-Disclosure Agreement (Appendix 1) that has been prepared to designate their rights and responsibilities with regards to the secrecy and protection of information revealed pertaining to the subject of this contract and the Real Estate. The Parties will be bound by the provisions of this Non-Disclosure Agreement and separately agree to, declare and undertake not to act in a manner contrary to the provisions contained therein.
The Consultant agrees to be bound by the provisions of the Non-Disclosure Agreement (Appendix 1) for an unlimited length of time, including after the expiration of this contract.
GAPS IN THE LAW (NON LIQUET)
The relevant provisions of the Turkish Civil Code (numbered 4721) and the Turkish Code of Obligations (numbered 6098) will be applied to gaps in the law in as far as they are relevant.
INDEPENDENCY AND CHANGES OF THE CONTRACT
In the event that any paragraph, sentence or word within the provisions of this contract or its appendices is found to be invalid, worthy of cancellation, can not be fulfilled or is found in any way to be contrary to the Law, the relevant paragraph, sentence or word will not affect the binding nature of any other provision or appendix. The Parties will not declare that they will not fulfil their obligations as defined in this contract without provision / these provisions declared invalid, worthy of cancellation, can not be fulfilled or is found in any way to be contrary to the Law
Any changes to this contract that is not written and signed by each party will not be considered valid. Therefore, this contract or any provision of this contract can not be verbally modified, altered, waived, voided or cancelled.
NON-WAIVER
In the event that rights and prerogatives specified in this contract are not exercised by the Client this situation does not carry the meaning that the Client has waived their rights or that the Consultant accepts in advance similar culpabilities in the future. The Client reserves the right to exercise these rights and prerogatives in the future.
APPLICABLE LAW VE AUTHORISED JURISDICTION
Any disagreements arising from this Contract are to be resolved via recourse to the Laws of the Republic of Turkey. Istanbul Central Courts (Çağlayan) and Enforcement Offices will be authorised for the resolution of any such disagreement.
NOTIFICATION
The Parties confirm that their addresses written in this contract are true and correct and that any notification sent to these addresses will be considered to have been received. The Parties will notify any change of address to the other Party via notaries or registered and reply paid letter within 2 (two) days. In the event that this notification is not carried out, the Parties are obliged to accept that notifications sent to the addresses written in this contract are to be considered by Law to have been received.
MICELLANEOUS
The Parties accept that the Non-Disclosure Agreement found in Appendix - 1 is an inextricable part of this Contract.
This contract comprises of 16 (sixteen) articles has been prepared as a single copy and the Parties, by mutually signing this contract in Istanbul on [●] 2016, accept that contract enters into effect on this date. This single copy will be kept by the Client.
CLIENT CONSULTANT
[●] [●]
Appendix – 1 Non-Disclosure Agreement
Turkish to English: Promotional Film Translation General field: Bus/Financial Detailed field: Advertising / Public Relations
Source text - Turkish HAUS TANITIM FİLMİ METİN SON SÜRE : 05’:15’’
Yenilik, var olanın içinde saklıdır. Saf zeytinyağının bir zeytin tanesinde saklı olması gibi...
En güçlü yenilik, geçmişin tecrübesinden doğar ve geleceğin bugün başladığını bilen ellerde şekillenir. HAUS Santrifüj Teknolojileri, bir krin tasarıma, bir tasarımın uygulamaya dönüşmesinde,
bugünün ihtiyaçlarına cevap veren yenilikçi ve modern teknolojileri ile yarını inşa eder.
MÜZİK
Değişen dünyanın ihtiyaçlarına yönelik inovatif çözümler sunan HAUS;
Konusunda bir dünya lideri olma hede , yenilikçi tasarım mühendisliği yaklaşımı,
yüksek kalite ve etkin hizmet anlayışı ile şekillenmiştir.
HAUS, sadece sunduğu ekipman ve hizmetlere değil, insan kaynaklarına, ekip çalışmalarına,
şirket içi hızlı bilgi akışına da yatırım yaparak gelişimi kucaklayan, dinamik yapısını desteklemektedir. Firmanın uzman ekibi ve personeli sürekli motivasyon ve eğitimlerle HAUS ismi ile birlikte güçlenmektedir.
HAUS ürünleri modern teknolojisini AR-GE çalışmalarına verdiği önem ve yatırıma borçludur.
Üretim öncesinde dizaynların yapıldığı ve yeni endüstriyel tesislerin tasarlandığı AR-GE bölümü,
üstün performanslı sistemler üzerinde çalışmalar yapmaktadır.
AR-GE bölümünde görev alan uzman mühendis kadrosu çok farklı proses ve endüstriyel alanlara ideal çözümler sunan HAUS Santrifüj Dekantörler ve Separatörlerini müşterilerin ve araştırma gruplarının ortak çalışmaları sonucu tasarlamaktadır.
Küreselleşen dünyada kaliteden ödün vermeden çalışmanın sorumluluğu ile hareket eden HAUS,
ISO 9001, ISO 22000 kalite belgeleri ve TSEK belgelerine sahiptir.
Makinelerin çalışma esnasında alınan emniyet tedbirleri CE direkti erine uygunluğu TÜV
kurumundan onaylıdır.
Başta Gıda, Çevre, Endüstri ve Enerji gibi alanlarda insan hayatının her yönünü etkileyen Haus ürünleri,
atık su ve içme suyu arıtma tesislerinde, petrol alanlarında, hayvansal ve bitkisel yağların işlenmesinde, sondaj, içecek, nişasta, kimya ve eczacılık endüstrilerinde kullanılmaktadır.
HAUS, üretimdeki gücünü ve öncülüğünü kaliteli ve etkin mühendislik çözümleri ile müşterilerinin başarı ortağı olma vizyonuna borçludur. Büyük bir titizlikle tasarlanan, üretilen ve test edilen
HAUS ürünleri, bütünlüğe verilen değer ile sunulmakta, makine ve tesislerin maksimum verimle sürekli çalışır halde tutulması sağlanmaktadır. Kalite kontrol bölümünde, üç boyutlu koordinat ölçme cihazında hassasiyetle yapılan testler, FEM analiz metoduyla yapılan gerilme denetlemeleri, montaj sonrası performans denemeleri ve analizler sayesinde HAUS ürünleri nihai kullanıcıya
garantili bir şekilde ulaşır.
HAUS, kurduğu tesisleri kendi geliştirdiği bilgisayar otomasyonları ile desteklemekte, satış sonrası hizmetlerde de kesintisiz servis desteği sağlamaktadır. HAUS, orijinal yedek parçaların sağlanması ve parçaların sorunsuz değişimi ile satış sonrasında da kesintisiz hizmet verir. En iyi hizmeti, en kısa
zamanda ve tek seferde vermeyi hede eyen rma, aynı zamanda tesislerden alınan numunelerle
yaptığı analizler sonucu makinelerin verimliliği ve randımanını sürekli kontrol altında tutmaktadır.
HAUS mobil sistemleri sayesinde ürünlerini fabrikanızda tanışmanızı sağlar ve size yerinde çözümler sunar. MÜZİK
Genç bir motor ustasının vizyonu ile yolculuğuna başlamış olan HAUS, bugün üretimde önemli markalar arasında yerini almıştır ve dünyanın bir numaralı santrifüj teknolojileri rması olma yolunda ilerlemektedir. Çevre bilinci ve üretim farkındalığını destekleyen HAUS, tasarımdan temel parçaların üretimine, kurulumdan satış sonrası hizmetlerin kolay erişilebilirliğini sağlamaya dek her aşamada sergilediği güç ve istikrar ile tüm dünyada tercih edilmektedir.
Geleceğin dünyasını bugünden kurmaya başlamış üreticilere, etkin makine ve sistem çözümleri... HAUS SANTRİFÜJ TEKNOLOJİLERİ
“Bırakın Çözelim”.
Translation - English HAUS PROMOTIONAL VIDEO TEXT - FINAL
LENGTH: “05:15”.
Innovation is often hidden within what already exists, like pure olive oil hidden within an olive… The most powerful innovations are born from past experience and are shaped by the hands of those who know that tomorrow begins today. HAUS Centrifuge Technologies is building tomorrow’s world by answering the needs of today with modern, innovative technologies, turning an idea into a design, and a design into a practical solution.
MUSIC
HAUS provides innovative solutions for the changing needs of the world, aiming to be a global leader in its industry with innovative design engineering, high quality and a philosophy of effective service. HAUS supports and encourages a dynamic business by not only investing in its products and services, but also in Human Resources, teamwork and fast and efficient information flows. The skills and expertise of the company’s experienced team and personnel increase together with the HAUS name thanks to continual training, support and encouragement.
The modern technology of HAUS products are due to the importance it attaches to, and investments made in, R&D. Work in the R&D Department, where pre-production design and new industrial facilities are designed, is carried out with high-performance systems. The expert engineering team in the R&D department design HAUS Centrifuge Decanters and Separators that are ideal for for various processes and areas from the result of joint work carried out by its clients and research groups.
HAUS operates without compromising quality in a globalising world, possessing ISO 9001 and ISO 22000 quality certification, as well as Turkish Standards Institute certificates. Safety precautions for when machinery is in use have been approved by TÜV to be in compliance with CE directives.
HUAS solutions contribute to every aspect of peoples’ lives especially in the food, environmental and energy fields and can be found too in a wide range of other industries, including waste waster and water purification, petroleum, animal and vegetable oil processing, drilling, beverage, starch, chemical and pharmaceutical.
HAUS’s success can be attributed to its vision of being a partner in its clients’ successes with its strength, leadership and quality in production as well as effective engineering solutions. HUAS products are painstakingly designed, produced and tested and are placed in the market only when they add value to the whole and the continual operation of machinery and facilities at maximum efficiency and productivity is ensured. HAUS clients can rest assured that HUAS products will reach the final user fully operational thanks to precise tests using 3 dimensional coordinate measuring equipment, tension tests using FEM analysis and post-assembly performance testing and analysis in the Quality Control department.
HAUS own facilities are supported with its computer automation systems developed in-house and provides complete post-sale service support, including making original spare parts available as well as trouble free parts replacement. The company, which aims to provide the best service in the shortest time and in a single go, also continually observes the efficiency and productivity of its machines by analysing samples taken from client facilities.
HAUS makes the transportation of its products to your factory thanks to its mobile systems and offers on-site solutions. MUSIC
HAUS began its journey with the vision of a young engine expert and today takes its place as one of the most important manufacturing brands, continuing on its journey of becoming the number one centrifuge technology company. HAUS supports environmentally conscious production, and has become the preferred choice throughout the world thanks to the strength and stability it has displayed in design, the production of even the most basic parts, installation and easily accessible after-sales service. HAUS CENTRIFUGE TECHNOLOGIES - effective machinery and system solutions for manufacturers who are establishing the world of the future, today. “Bırakın Çözelim”. - “We’ll Solve It”. veya “Let's Solve It”.
Turkish to English: Küreselleşme Sürecinde Çok Uluslu Şirketler Ve Ekonomik Boyutları General field: Social Sciences Detailed field: Economics
Source text - Turkish ÖZET
Ekonominin küreselleşmesi ile dış ticaret algısının yeni yöntemlerle şekillenmesi arasında doğrusal bir bağlantı açıkça görülmektedir. Bu gelişmeler neticesinde, özelikle AB oluşum süreci ve sonrasındaki gelişmelerle, çok uluslu şirketlerin sayısında devrim niteliğinde artışlar görülmüştür. Önceleri uluslararası ve ulusal düzenlemelere adapte olmaya çalışan şirketler, özellikle 2000’ler ve sonrasında küresel ve ulusal ekonomik yapılar üzerinde tesirleri olan ekonomik aktörlere dönüşmüşlerdir.
Birçok ülke ekonomisinin dünya ekonomisi içinde edilgen konumları varken, çokuluslu şirketlerin faaliyet alanları, ekonomik boyutları ve inovatif yapılarıyla küresel ekonomik sistemin önde gelen belirleyicilerinden oldukları günümüzde tartışma kabul etmemektedir.
Çalışmada çok uluslu şirketlerin ulaştığı ekonomik boyutlar ve küreselleşme süreci ile olan etkileşimleri analitik bir çerçevede incelenerek; dünya ekonomisinin şekillenmesindeki önemleri üzerinde durulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Çokuluslu Şirketler, Küresel Ekonomi, Uluslararası Ekonomik Aktörler
JEL Kodu: F10, F14, F15, C01
GİRİŞ
Küreselleşme, gelişen teknoloji ve ihtiyaçların etkisiyle hem makro hem de mikro ölçekte hızlanarak artan bir seyir göstermektedir. Bu yönüyle “küreselleşme”; siyasi, sosyal, kültürel ve iktisadi alanlarda kendini göstermekte, toplumları ve ekonomik faaliyetlerini şekillendirmektedir. Küreselleşme birçok tanımıyla birlikte yaygın olarak, ülkelerarası sınırların kalkmasıyla ticari ilişkilerin; kültürel, siyasi ve sosyal etkileriyle birlikte gerçekleşmesi anlamındadır. Osland’a göre birçok tanımı olsa da vardığı genel kanıya dayanarak; küreselleşme, ülkelerin ekonomik dayanışmasını ve güçlü bir iletişim kurmalarını sağlayan bir süreçtir ve bu sürecin ekonomik, politik, sosyal, kültürel ve çevresel sonuçlarını da içermektedir (Kaymakcı, 2013: 225). ). Milanovic’e göre ise küreselleşme, ülkeler arasındaki farklılıkları azaltan, demokrasiyi evrensel norm haline getirerek kurumları ve yönetim tarzlarını birbirine yaklaştıran ve farklı kültürel yapıdaki toplumların daha sık ilişki kurmasını sağlayarak kültürel zenginliği arttıran iyi nitelikli bir güçtür (Milanovic, 2003: 668). Şüphesiz bu olumlu yaklaşımın yanında “küreselleşme” olgusunu “neo-kapitalizm” olarak ifade eden ve bu kavramın yeni bir sömürü düzeninin manifestosu olarak gören çok sayıda yazar da mevcuttur. Küreselleşme, kar elde etmek üzerine kurulan kapitalizm ile paralel ilerleyen bir süreçtir. Sürekli pazar ve hammadde arayışı içinde bulunan kapitalizmin gelişme süreci, temel noktası sermaye hareketleri olan küreselleşmenin gelişme sürecine de etki etmektedir. Sermaye ihracatı üzerine kurulu küreselleşmenin en etkili aracı ise Çokuluslu Şirketler (ÇUŞ)’dir (Aksoy, 2006: 23). Son dönemde hızla artan ekonomik entegrasyon, piyasa ekonomisi ve uluslar arası ticaret ve finansal faaliyetlerde ki serbestleşmenin hız kazanması ÇUŞ’ların önemini daha da arttırmaktadır (Aktan ve Vural, 2006: 6).
1.KAVRAMSAL ve TARİHSEL AÇIDAN ÇOKULUSLU ŞİRKETLER
Küresel ekonominin en önemli aktörlerinden olan çok uluslu şirketler, birden fazla ülkede kazanç sağlayıcı iktisadi faaliyetlerde bulunan ve uluslararası üretim gücüne sahip firmalar olarak tanımlanabilir. Gilpin, bu konuda; “Oligopolcü bir yapıda olma eğiliminde olan çok uluslu şirketler birden fazla ülkede üretim ve satış faaliyetlerini sürdürür ve şirketin mülkiyeti/yönetimi birden fazla ülke vatandaşına ait olabilir” tespitinde bulunmaktadır (Gilpin, 1987: 128).
UNCTAD’ın tanımına göre ise, Çok Uluslu Şirket (orijinal metinde uluslararası işletmeler), anonim olsun veya olmasın, ev sahibi işletmeleri ve onların iştiraklerini içeren işletmelerdir. Ev sahibi işletme kendi ülkesi dışındaki bir işletmenin aktiflerini kontrol eden bir işletme olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım ÇUŞ’un faaliyetlerinin belli bir hareket serbestliği içinde gerçekleştiğinin altını çizmektedir. ÇUŞ; faaliyette bulundukları ülkelerde oluşturdukları genellikle esnek ağ yapıları ile özellikle vergi, yatırım ve gelirlerini o ülke dışına kaydırabilme, yeni yatırımlar için yer belirleme gibi konularda kendilerine avantaj sağlamaktadırlar (Kaymakcı, 2013: 226).
ÇUŞ küreselleşmenin en önemli araçlarından biridir, ancak bu küreselleşmenin ÇUŞ olmadan gerçekleşmesinin mümkün olmadığı anlamına gelmemelidir. ÇUŞ, güçlü sermaye yapıları, gelişmiş teknolojik alt yapıları ve faaliyet alanının genişliği sayesinde küreselleşme sürecinde faaliyetlerini ve rekabetlerini kolaylıkla yürütebilmekte ve bu sürecin hızlanmasına da katkı sağlamaktadırlar. (Tağraf, 2002: 34-35).
Neo-liberal uygulamalar ile ekonomik alan büyük ölçüde ÇUŞ’in kontrolüne girmiş ve kendilerine geniş bir alan sunan fonksiyonel bir ekonomik güce kavuşmuşlardır. Dünyadaki en büyük 100 ekonomik birimden 51’i ÇUŞ’dir. En tepede ki 200 şirketin toplam satış hacmi, en büyük 10 ülke ekonomisi dışındaki tüm ülkelerin ekonomisinden daha büyüktür.
2000’lerin başlarında bile ÇUŞ’ların ulaştığı büyüklükler çok çarpıcıdır. .UNCTAD raporuna göre, 2003 yılındaki küresel doğrudan yabancı yatırım stokunun %85’i ÇUŞ’e aittir. 2001 yılı küresel ihracatı 7,4 trilyon $ iken, ÇUŞ’in toplam satışları 18,5 trilyon $ ve bu şirketlerce üretilen toplam katma değer 3,5 triyon $’dır. Gene aynı yılda ÇUŞ’in küresel gayrisafi yurt içi hasılaya katkısı %11 ve istihdam ettiği kişi sayısı yaklaşık 54 milyon kişidir.
ÇUŞ’ların tarihsel gelişimi ile ilgili farklı bakış açıları olmakla birlikte temelleri 16.yüzyıla kadar geriye götürülebilir. Öncesinde kişisel arayışlar ve sonucunda doğal kaynaklar ve tarım ürünlerinin Kolonyalizm dönemindeki değerlendirmeleriyle başlayan bu olgu, 20. Yüzyılda modern Çok Uluslu Şirket kavramına ulaşmıştır.
Çok Uluslu Şirketleri, Sanayi Devrimi ve sonrasına dayandıran kaynaklar da mevcuttur. Özellikle İngiltere’nin sömürgelerde yaptığı yatırımların, yabancı sermaye yatırımlarının başlangıcını temsil ettiği de söylenebilir.
Uluslararası ticaret konusundaki tartışmalar geçmişten günümüze değin süregelmektedir. Bu konudaki tartışmaların odak noktası, bir ülkeden diğerine yapılan yatırımların sonucunda, bu yatırımların her iki ülkeye ve bu ülkelerdeki işletmelere sağlayacağı kazanç ve getirinin neler olabileceğidir. Sanayi Devrimi’ne kadar olan dönemde uluslararası ticaretin devletlerin otoritesi altında olduğu görülmektedir. Başka bir ifadeyle ticaretin hedefleri devletin hedefleri olarak görülmüştür.
Sanayi Devrimi’nin bir sonucu olarak, özellikle batının sanayileşen ülkelerindeki hızlı sermaye birikimi, büyük şirketleri bu sermayeden en fazla karı sağlayacak yatırım alanlarını aramaya yöneltmiştir. Bu alanlar ise başlangıçta, sömürge ülkeler ve az gelişmiş ülkeler olmuştur. Bu dönem ve öncesine Sömürgecilik ve Ticaret dönemleri adı da verilmektedir.
Sonraki döneme Ayrıcalıklar dönemi adı verilirken, bu dönemdeki belirleyici özellik I. ve II. Dünya Savaşları ve bunların dünya ticaretine etkisidir. ÇUŞ’lar I. Dünya Savaşı’ndan sonraki yıllarda dış ticareti dengeleyici politikaların kaldırılması sonucu artış göstermiştir. Sömürgecilik döneminde, dış ülkelere yapılan yatırımlarda tarım ve madencilik önemli yer tutarken; Ayrıcalıklar döneminde özellikle otomobil sanayinde dış ülkelere yapılan yatırımlar önem kazanmıştır. Bu dönemde ülkelerde yaşanan kriz (1929) sonrasında ellerinde stok bulunduran şirketler bu stoklarını alternatif pazarlarda eritmek zorunda kalmışlar, bu da uluslararası ticaretin artışına sebebiyet vermiştir.
2. ETKİLERİ BAKIMINDAN ÇOKULUSLU ŞİRKETLER
Küreselleşme ve serbest ticaret ile birlikte çok uluslu şirketlerin de giderek büyüdükleri izlenilmektedir. Çok uluslu şirketlerin az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yaptıkları yatırımların bu ülkelerdeki istihdam ve ekonomik kalkınma üzerinde olumlu katkılarının olduğu şüphesizdir. Lakin bunun yanında globalleşme ve serbest ticaret neticesinde çok uluslu şirketlerin az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ucuz iş gücünü kullanarak emeği sömürdükleri ve aynı zamanda doğa ve çevre üzerinde tahrip edici sonuçlara sebebiyet verdikleri iddia edilmektedir (Aktan ve İstiklal,2004: 23).
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından 1977 yılında kabul edilen Çok uluslu Şirketler ve Sosyal Politika ile ilgili İlkeler Üçlü Bildirgesi(Tripartite Declaration: Multinational Enterprises and Social Policy Declaration)’de çok uluslu şirketlerin etkisi ile ilgili şunlar yer almaktadır; ‘’Çokuluslu şirketler, birçok ülkenin ekonomisinde ve uluslararası ekonomik ilişkilerde önemli bir rol oynamaktadır. Bu konu, gerek hükümetlerin gerekse işçi ve işveren kuruluşlarının giderek daha çok ilgisini çekmektedir. Bu tür girişimler doğrudan uluslararası yatırımlar ve diğer yollardan, sermayenin, teknolojinin ve emeğin daha da etkin kullanımına katkıda bulunarak gerek geldikleri gerekse gittikleri ülkelere önemli yararlar sağlayabilirler. Hükümetlerin izledikleri kalkınma politikaları açısından bakıldığında bu şirketler ayrıca ekonomik ve sosyal refaha, yaşam standartlarının yükseltilmesine, temel gereksinimlerin karşılanmasına, doğrudan ya da dolaylı biçimde istihdam olanakları yaratılmasına, sendikalaşma özgürlüğü dâhil olmak üzere temel insan haklarının gerçekleşmesine tüm dünyada katkıda bulunabilirler. Buna karşılık, çok uluslu şirketlerin etkinliklerini kendi ulusal çerçevelerinin ötesinde örgütleyebilme alanında sağladıkları ilerleme, tek elde biriken ekonomik gücün istismar edilmesine, ilgili ülkelerdeki ulusal politikalarla ters düşülmesine de yol açabilir ve bu şirketlerin karmaşık yapılanmalarını, işlemlerini ve politikalarını anlamadaki güçlük zaman zaman ana ülkede, gidilen ülkede ya da her ikisinde birden sorunlara yol açabilir ‘’ (ILO, 1993: 1).
2.1. Çok Uluslu Şirketlerin Olumlu Etkileri
Yukarıdaki başlıkta bahsi geçen bildirgede çok uluslu şirketlerin az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerine etkileri açısından sağladığı veya sağlayacağı yararlar sağladığı şu şekilde ifade edilmiştir :’’Çok uluslu işletmelerin faaliyetleri, uluslararası ticaret ve yatırımlar aracılığıyla, OECD ekonomilerini birbirine ve dünyanın öbür kısmına bağlayan bağları güçlendirip derinleştirdi. Bu faaliyetler, gerek ana ülkelere, gerekse ev sahibi ülkelere önemli yararlar sağlıyor. Çok uluslu işletmeler, tüketicilere almak istedikleri ürün ve hizmetleri rekabetçi fiyatlarla sunup yatırımcılara adil getiriler sağladığında bu yararlar daha da artıyor. Bunların ticaret ve yatırım faaliyetleri, sermaye, teknoloji, insan kaynakları ve doğal kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasına katkıda bulunuyor. Dünyanın farklı bölgeleri arasında teknoloji transferini ve yerel koşulları yansıtan teknolojilerin geliştirilmesini kolaylaştırıyorlar. Gerek formel, gerekse iş üzerinde eğitim aracılığıyla, bu işletmeler, ev sahibi ülkelerdeki insan sermayesinin gelişmesini de yardımcı oluyorlar” (ILO,1993:13) denilmektedir.
Doğrudan Yabancı Yatırım(DYY)’ları yapanlar genelde, yatırım yapacakları ülkelerde yeterli altyapının ve sağlam hukuki düzenlemelerin varlığına ve de ekonomik ve siyasi istikrarın sağlanmasına çok önem veren çok uluslu şirketlerdir. Bu bağlamda, DYY’ler, yatırım çekmek isteyen ülkelerin söz konusu alanlarda gerekli düzenlemeleri yapmalı için dolaylı yönden bir yatırım oluşturarak ev sahibi ülke ekonomisinin iyileşmesine olumlu etkide bulunurlar. (Tekin 2003:1).
Çok uluslu şirketlerin en önemli yönü; sermayenin uluslar arası dolaşımını, üretimin uluslararasılaşmasını, iş gücü ve doğal kaynaklardan uluslar arası düzeyde yararlanmayı sağlayarak kıt kaynakların optimum kullanılmasına yönelik iktisadi düşüncelerin temelinde yatan en önemli unsur bir büyük bir adım oluşturmalarıdır. Bu gelişim kapitalist sistemlerde öngörülen ‘’Sermayenin akümülasyonu’’ olgusunun ulusal sınırların aşılıp küresel alanda gerçekleşmesini ifade etmekte, artan verimlilik sayesinde ürünler daha kolay edinilebilir hale gelmektedir (http://www.maliye-abdid.gov.tr/ Erişim Tarihi : 06/12/2012).
Çok uluslu şirketler iş gücünü bilgi transferi ile gerçekleştirdiği için şirketlerle yaptıkları işbirlikleri çerçevesinde ilgili firmalara bilgi, beceri ve tecrübelerini içeren ‘’know – how ‘’larını iş gücü hareketliliği çerçevesinde transfer ederek ev sahibi oldukları ülkenin iş gücü sermayesinin olumlu yönde etkiler. Gelişmekte olan ülkeler için doğrudan yabancı sermaye yatırımlarından beklenen en önemli yararlardan biri dış açıkların giderilmesine yaptığı katkıdır. Öncelikle doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ev sahibi ülkenin bilançosuna yaptığı ilk olumlu etki, yatırımların bir defalık bilanço üzerinde olumlu olarak yansımasıdır. Bunun dışındaki diğer bir olumlu etki ise, yabancı sermayeli şirketlerin dış pazarlarda ki faaliyetleri yoluyla ülke ihracatının gelişmesine önemli bir katkı sağlamasıdır. Bununla beraber, yabancı sermayeli şirketlerin ülke dışına çıkardıkları kar transferleri, üretimlerini gerçekleştirmek için yaptıkları ara ve yatırım malı ithalatı da döviz çıkışına neden olmaktadır. İhracat yolu ile sağlanan döviz katkısı, diğer döviz çıkışlarından fazla olduğu takdirde, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ödemeler dengesi açısından net etkisi pozitif olabilmektedir (Candemir, 2007: 7).
ÇUŞ’ların yararlarını temelde şu şekilde özetlemek mümkündür (Gültekin,2009:9) :
Ana ülkenin gelirini arttırabilirler.
İstihdam sorununa yardımcı olabilirler.
Ana ülkenin diğer ülkeler teknik bakımdan etkide bulundurulmasını sağlarlar.
Fakir ülkelere giderek daha çok AR-GE çalışmaları yaparlar ve o ülkeye katkıda bulunmuş olurlar.
Çok uluslu şirketlerin olumlu etkilerinin yanında bir takım olumsuz etkiler de mevcuttur.
2.2. Çok Uluslu Şirketlerin Olumsuz Etkileri
Çok uluslu şirketler kendi ülkelerinde mal üretip dışarıya ihraç ederler veya dışarıda üretip yatırım yapılan ülkenin dağıtım kanallarından faydalanırlar. Bu nedenle yapılan yatırımın, sermaye ihraç eden ülkede yatırım, ihracat ve iş imkânlarını zarara uğratabileceği düşünülmektedir. Ancak ihracatın yapılamayacağı bazı ürün ve hizmetlerde, yabancı pazara girebilmek yalnız doğrudan yabancı yatırım ile mümkün olabilmektedir (Yılmaz, 2006: 86).
Çok uluslu şirketler yatırımı yaptığı ülkeye düşük maliyet ve kitlesel üretim avantajını kullanarak yerel firmaları tasfiye eder. Bu şirketlerdeki amaç piyasayı monopol bir yapıya sokarak karlarını arttırma eğilimidir. Ayrıca elde edilen bu karların transferi de yatırım yapılan ülkenin ekonomisini olumsuz yönde etkilemektedir (Soydal, 2007: 47).
ÇUŞ’lar gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerde istihdamı etkilemektedirler. ÇUŞ’lar yatırım yaptıkları ülkede bir istihdam kapasitesi yaratmakta ve iş gücüne yeni vasıflar kazandırmaktadır. Ancak yarattıkları istihdamın boyutu çeşitli faktörlere bağlı olarak farklılık göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde yatırımların gerçekleştirilme tarzı, gelişmekte olan ülkelerde yabancı sermayenin beraberinde getirdiği üretim tekniği istihdam açısından önem kazanmaktadır.
Örnek olarak; Çok uluslu şirketler, istikrar ve düzen adına baskıcı rejimleri zaman zaman destekleyerek ulusal ekonomilerde emek rekabetini piyasadan uzaklaştırarak istihdamı azaltmanın yanı sıra çalışanlara verilen ücretleri sınırlarlar. Ayrıca ÇUŞ’lar üçüncü dünya ülkelerine her ne kadar teknoloji açısından olumlu yönde etkilerken, az gelişmiş ülkelerdeki bebek endüstrilerin (İnfant industries) ve yerel teknik uzmanlaşmaların teknolojik açıdan gelişimini olumsuz yönden etkilemektedir. Sosyal ve çevresel etkileri dikkate alındığında, çok uluslu şirket hakkında giderek artan endişe, gelişmekte olan ülkelerin ‘’sürdürebilir kalkınmalarını’’ (Sustainable Development) olumsuz etkilemeleri şeklinde yoğunlaşmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde çok uluslu şirketler çok hızlı bir ilerleme sağlamakta ve güçlü iktisadi yapıları ile bu ülkelerin gelişmeleri açısından birer baskı unsuru oluşturmaktadırlar. Özellikle doğal kaynakların kullanımı ve düşük üretim maliyetleri bu ülkeleri çok uluslu şirket için çekici unsurlar konumuna getirmektedir. Farklı bir görüşe göre; bu ülkelerdeki yabancı yatırım faaliyetleri sürdürebilir kalkınma açısından olumsuz gelişmelere yol açmaktadır. Bu düşünceye göre çok uluslu şirketler gelişmekte olan ülkelerin ‘’sürdürülebilir’’ kalkınmalarını ‘’engelleyen faktör olarak gelişmektedir (Sülün, 2005: 3).
3. KÜRESELLEŞMENİN ÇOKULUSLU ŞİRKETLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Küreselleşme ve çok uluslu şirketler birbirlerini karşılıklı olarak etkilemektedirler. Birçok boyutu olmakla birlikte çalışmada 3 temel nokta üzerinde durulmuştur.
3.1. Çok Uluslu Şirketlerde Ticari Küreselleşme
Çağdaş manada küreselleşmeyi doğuran etmenlerden başta geleni, çok uluslu şirketlerdir. Çok uluslu şirketlerin gelişimiyle ulusal ölçek hesaplamaları yerini uluslararası ölçek hesaplamalarına bırakmıştır. Çok uluslu şirketlerin gelişim sürecinde, sadece gelişmiş ülkelere bir yayılım ile karşılaşılmamış, aynı zamanda gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere doğru da bir yabancı sermaye girişi ve bu yabancı sermayenin de çok uluslu karakteri yüksek düzeyde olmuştur. Özellikle 1960-1980 zaman aralığında, gelişmekte olan ülkelerin, uyguladıkları sanayileşme politikalarıyla birlikte, çok uluslu şirket olarak tanımlanabilecek bu yabancı sermayeyi çekebilmek için önemli mevzuat düzenlemelerine yöneldikleri görülmüştür.
Bu ülkelerin yabancı sermaye olarak çok uluslu şirketlere dönük çağrılarının (teşviklerinin; örneğin koruma da bir bakıma bu şirketler için bu ülkelere yönelişte bir teşvik anlamına gelmiştir) nedenleri arasında kuşkusuz kaynak kıtlığı sorununun varlığında, bu ülkelerin ekonomik büyümelerini hızlandırabilme arzusu önemli bir belirleyici olmuştur. Bir bakıma, bu ülkeler çok uluslu şirketler yatırımlarına teşvikler vererek kaynak açıklarını karşılamayı da hedeflemişlerdir. Yine gelişmekte olan bu ekonomiler, çok uluslu şirketler yatırımları ile istihdam ve ayrıca döviz temini için ihracat sorununu da çözebilmeyi hedeflemişlerdir. Bilhassa ödemeler dengesinde dış ticaret dengesizliği sorunları çeken bu ekonomilerde, bir yanda çok uluslu yabancı sermaye girişi sayesinde ödemeler dengesinde döviz pozisyonunda bir rahatlama sağlanması; diğer tarafta bu yabancı sermayenin üretime geçmesi ile birlikte, daha önce ithal edilen malları yerli üretim faktörlerini de kullanarak üretir hale geldiğinde, ithalat yerine, üretir ve hatta ihraç eder hala gelmeleri beklenmiştir.
Hakikatte tarihsel süreçte tabii ki günümüzün çok uluslu şirketleri büyük ölçüde önce ulusal bir şirket konumunda olmuşlar ve zaman içerisinde çok uluslu şirket konumuna ulaşmışlardır. Bu kuruluşlar birden fazla ülkede üretim-satış gerçekleştiren kuruluş olma özelliklerini zaman içerisinde artırırlarken; bu noktada, artık bu firmalar, çok – ülkeli, çok – uluslu firma konumuna geçmişlerdir. Bu firmalar üretim, pazarlama planlarını yaparken, sadece kaynak ülkeleri bağlamında değil, üretimde bulundukları ve pazarlama gerçekleştirdikleri ülkeler bağlamında bütçe ve planlama yapar hale gelmişlerdir.
Bir tarih vermek gerekirse, denilebilir ki, çok uluslu bu şirketler için 1960’lar başlangıç yılları ise 1970’ler dönüşümün gerçekleştiği ikinci zaman aralığıdır. Gerçekten de çok uluslu şirketlerin 1970 sonrasında gelişimleri baş döndürücü olmuştur.
Yukarıda da belirtildiği üzere, çok uluslu işletme girişimciliği modern küreselleşmenin oluşumunda önemli ve temel bir yere sahiptir. Lakin çağdaş küreselleşmeyi yalnız başına çok uluslu işletme girişimciliğine bağlamak da yetersizdir. Keza, küreselleşmenin oluşumunda teknolojik faktörlerin de büyük payı vardır. Bilhassa, burada 1970’lerin sonuna doğru, ortağa konan yüksek oranlı araştırma ve geliştirme etkinliğinin bir sonucu olarak, bilgisayarlarda işlemcilerin kullanılabilir hale gelmesi üzerinde durmak gerekir.
Çünkü üretimi yeniden organize etme ve biçimlendirme ve toplumsal ve ekonomik dönüşümü gerçekleştirme noktasında, 1980-2000 zaman aralığında ‘’Bir araç olarak’’ bilgisayarın yadsınamaz bir etkinliği olmuştur. Aslında bilgisayarların ekonomik hayatta sunduğu imkânlar sadece bunlarla da sınırlı kalmamıştır. Örneğin 1800’lerin küreselleşme sürecinin, sermaye hareketlerinin reel bir mal konumunda olan altına dayalı iken, günümüz dünyasının küreselleşme sürecinde ise bilgisayar ve bilgisayara dayalı diğer donanımlar sayesinde, doğrudan doğruya ‘’elektronik kaydı para’’ ya ve bunların nominal değişim hareketlerine dayalı hale gelmiştir (Karabulut,2004: 8).
3.2. Çok Uluslu Şirketlerde Finansal Küreselleşme
Enflasyon hızı dünya çapında 2000’lere doğru % 10 düzeylerine düşerken; 2000’li senelerin başlarında % 3-4’lere kadar düşerek rekor seviyede düşüş yaşamıştır. Bunla birlikte 1980 senesinin sonunda ve 1990 senesinin başlangıcında “geçiş ekonomisi” ülkelerinde yaşanan dönüşüm krizi ve güney Amerika ekonomilerindeki hiper-enflasyon nedeniyle aşırı yüksek küresel enflasyon kaydedilmiştir.
Gelişmiş sanayi ülkelerinde 1980 senesinden 2005 senesine doğru enflasyon düşüşünde durgun bir eğilim izlenmektedir. 1980 senesinde bu devletlerin (Kanada, Almanya, Avusturya, İtalya, Japonya, İspanya, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere) yalnızca bir tanesinde %5 gibi düşük (sürünen) enflasyon tipi izlenirken 1996 senesinde bu ülkelerin bütününde böyle bir durumun olduğu izlenilmektedir. Dışsal gelişmelere göre para-kredi politikaları değişmektedir.
İktisadi liberalizasyon sonucu çoğalan finansal gelişmelerle işlem hacimleri artıp, 24 saatlik iş yaşantısıyla iktisadi tasarruflar çoğalmakta ve buna paralel olarak ülke üretim kapasiteleri artmaktadır. Bu arada değişen koşullara adaptasyon sağlama çabasıyla ülkelerin yapısal değişimi de hızlanmaktadır. Ancak finansal küreselleşme sonucu artan uluslararası sermaye akımı karşılıklı fiyat dengelerine zarar vererek ulusal finans sektöründeki gelişmeleri zayıflatabilmekte ve varlık taban fiyatlarını şişirebilmektedir. Büyük miktarlardaki fonların hızla yatırılıp çekilebilme imkânlarıyla içe ve dışa doğru oluşan akımlarla olumsuz makroekonomik sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Bu sermaye akımları kayıt dışı faaliyetlerle beraber yerli parasal otoritelerin kontrol gücünü zayıflatmakta makroekonomik istikrarı bozabilmektedir(Allen ve Elgar,1999: 72).
Son zamanlarda sermaye hareketlerindeki serbestleşmeyle birlikte kuralsızlığın da artmaya başlaması sistemi hızlı bir değişiklik içerisine sokmuştur. Bankalara yönelik getirilen kurallar bütün mali sektör ilişkileri için yeterli olmamıştır. Bankacılık sektörü de bu kuralların dışına taşacak enstrümanları devreye sokmuştur. Mali sektör hacminin reel sektöre göre katıyla büyümesi doğal olarak da risklerin artmasına sebebiyet vermektedir.2000’lerin başlarından günümüze bu yana varlıkların değerini ifade eden kâğıtların değeri üç-dört kat artarken dünya iktisadı %40 dolayında büyümüş vaziyettedir. Bu uyumsuzluk büyük ölçüde kuralsızlıktan meydana gelmiştir. Genel olarak şartlara bağlı olan bankacılık sektörü, kredilerini bu nispette büyütemese de bunları başka araçlara büründürerek inanılmaz bir hacim oluşturmayı başarmıştır. Dolayısıyla, sanal dünya ile reel dünya arasında bir uyumsuzluk oluşmuş, bu da bir zaman sonra bugünkü sistemin taşıyabileceği boyutları aşmıştır.
2007 senesinde patlayan son krizde, sermaye hareketlerinin önemli belirleyicisi olan kredilendirme sürecinde yapılan önemli hatalar; krizin uyarıcılarından N. Roubini tarafından şöyle özetlenmiştir: ’Yeterli teminat alınmadan gelirin çok üzerinde kredi verilmesi, ön ödeme yapılmaması, verilen bilgi ve belgelerin yeterince kontrol edilmemesi, menkulleştirmenin sağladığı imkânlar nedeniyle risk yönetimine gereken önemin verilmemesi, hedge fon uygulamalarının artması, değişken faizli kredilerin uygulanması, gerekli denetleme mekanizmalarının kurulmasını beklemeden yeni finansal ürünlere izin verilmesi, temel bankacılık prensiplerine aykırı ihtiyatsız kredilendirme sürecine göz yumulması, bilginin eşit dağılmaması, 2001 sonrası dönemde FED faizlerinin düşük kalması konut destekleme politikaları ve bunun sonucunda konut fiyat artışlarının devam edeceği beklentisi gibi yanlışlıkların olmasıdır’’ (Roubini, 2008).
Amerika Birleşik Devletlerinde başlayan kriz, bir sene içinde, 158 senelik finans devi Lehman Brothers başta olmak üzere 13 büyük bankanın batmasına neden olmuştur. Bunun da maliyetinin yaklaşık 1,2 trilyon dolar olduğu tahmin edilmektedir.700 bankanın daha batma riski ile karşı karşıya olması ve bunların batması halinde FDIC ( Federal Deposit Insurance Corporation)’in bunların mevduatını karşılayacak yeterli sigorta primine sahip olmaması meseleyi daha da vahimleştirmektedir.
Dolayısıyla mevcut durumda düşük faiz ve yüksek likidite döneminin sonuna gelinmiştir. Likidite ve kredi daralması ekonomik büyümenin düşmesine neden olacaktır. Küresel bankacılık sisteminin yeniden yapılanması sağlanacaktır. Yeni bir denetim ve gözetim sisteminin kurulması ile serbest piyasa ekonomisi kurallı piyasa ekonomisi şekline dönüşebilecektir. Mevcut koşullar içinde Çokuluslu şirketlerin de yeniden yapılandırmadan geçtikleri görülmektedir.
3.3. Çok Uluslu Şirketlerde Üretim/in Küreselleşmesi
Küresel üretim, eskiden ulusal sahada iç pazarlara, kısıtlı olarak da uluslararası sahada dış pazarlara, arz eden ve daha çok seri üretim tekniği ile gerçekleştirilen klasik üretimin yerini, küresel pazarlara hitap etmek üzere almış olan üretim sistemidir. Günümüzde küresel üretim; örgütün yapıları, üretim tekniklerindeki yenilikler, yeni pazarlama yöntemleri, satış sonrası teknik destek sistemleri, gibi pek çok alt bileşeni de içerir.
Geçmişte yalnızca seri (kitlesel) üretim söz konusu iken, günümüzde temel olarak iki farklı eğilim göze çarpmaktadır. Bazı araştırmacılar; “küreselleşme sürecinde tüketici davranışlarının, sosyal değerlerin ve teknolojilerin kullanımının dünya ölçeğinde aynılaştığını ‘’ (Akman, 1999: 23) öne sürerken bazı araştırmacılarda ,”kitle üretiminden sipariş usulü üretime, diğer bir deyişle müşteriye göre üretime (mass customization) geçildiğini’’ (Güzelcik, 1999: 26) savunmaktadırlar. Ancak bu eğilimlerden yalnızca birini genellemek yerine; sektör, ürün, ya da tüketici faktörlerinin belirleyici olduğu göz önüne alınarak her iki yaklaşımında doğru olduğu düşünülebilir.
Üretimin küreselleşmesi, küresel ekonomik sistem çapında daha genel olarak incelendiğinde ise, oldukça farklı bir tablo ile karşılaşılmaktadır. Bu bağlamda, küresel üretim; ’farklı ülkelerdeki üretim faktörlerinin maliyet farklarından doğan avantajları kullanmaya yönelik bir organizasyon ‘’(Aktan, 1999: 20) olarak nitelendirilebilir. Burada kastedilen; küresel bir işletme, vergi avantajı bakımından üretimini X ülkesinde yapıyorken, üretim sürecindeki bir ara girdiyi daha düşük işçilik maliyetleri sağlaması bakımından B ülkesinde üretilebilmektedir. Bu konuda gözlenen bir başka eğilim de, özellikle gelişmiş ülkelerde uyanan çevre bilincinin bir sonucu olarak, bu ülke hükümetlerinin koyduğu yasal yaptırımlardan ve bu yaptırımların maliyetlerinden kaçınmak isteyen işletmelerin, kimi faaliyetlerini çevre bilincinin gelişmediği ülkelere kaydırmasıdır.
Üretimin küresel organizasyonu ise, küreselleşme sürecinde bir başka tartışma konusu olmuştur. Bu konuda R. Cox ilginç bir değerlendirme yapmaktadır. Cox’a göre; küresel üretimi organize eden iktisadi güç, uluslar ötesi yönetici sınıfı (transnational manageral class) olarak adlandırılan bir gruptur. Yazara göre söz konusu güç, kendi aralarında ekonomik ilişkileri belirginleşmiş, ortak hareket imkânı oluşturmak anlamında kurumları olan, kendilerinin devamlılığını sağlamak konusunda mekanizmalara sahip bir grup insandır. Uluslararası üretimin organizasyonu ile üretimin gerçekleştirilmesinde ulusal ya da uluslararası düzeyde birçok kesim bu yapı içinde organize olmaktadır. Grup üyeleri, merkez ülke hükümetlerine (ABD, Almanya, Japonya) belirli iktisat siyasetlerini, çeşitli hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik olarak telkin etmektedirler. ’Dışa açılmak ‘’söz konusu siyaset önerilerinde anahtar sözcüklerdir. Bu bağlamda, çeşitli ülkelerden ülke paralarının istikrarı ile siyasi anlamda istikrar talep edilmektedir.
Sonuç
Günümüzün dünyasında yaşanan ekonomide (çevresel, siyasal ve teknolojik gelişmeler ya da problemlerden dolayı), en çok telaffuz edilen üç kavram olan ‘’Küreselleşme’’, ’’ÇUŞ’’ ve ’’yoksulluk’’ üzerine kesin olarak belirlenmiş olumlu ve olumsuz yönleri için fikir birliğine varılamamaktadır. Bu kavramların geçmişte, günümüzde ve gelecekte olacak değişimlerde baş aktörler olacağı tüm toplum, kuruluş ve kurumların ortak düşüncesidir. Dünyada üzerinde en çok düşünülen, araştırma yapılan kavramlardan olan küreselleşmenin buna rağmen belli bir tanımı yoktur ve çıkış zamanındaki anlaşmazlıklar ve farklılıklar bulunmaktadır.
Uluslararası kuruluşların ve ÇUŞ’ların ortaya çıkmasında ve bunların dünyanın her yerine ulaşabilmesini sağlayan küreselleşme, bireyleri, toplumları ve ülkeleri her alana da dolaylı ve dolaysız olarak etkileyebilmektedir. Kavramsal olarak belli bir tanımı olmayan küreselleşmenin, ortaya çıkış sürecini hızlandıran faktörler, nedenler aynı zamanda küreselleşmenin sonuçlarını da doğurmaktadır.
Küreselleşmenin nedenleri olarak ekonomik, siyasal, çevresel, sosyoekonomik ve en önemlisi olan teknoloji etkenleri toplumun yaşadığı süreçler ile ortaya çıkarken, aynı zamanda bu nedenler ile toplumlar farklı kalıplara bürünmektedir. Küreselleşmenin etkilerinin her toplumu aynı oranda ve doğrultuda etkilemesinin mümkün olmaması sebebi ile küreselleşmeciler, küreselleşme karşıtları ve dönüşümcüler olmak üzere 3 ana farklı görüş bulunmaktadır. Bununla birlikte bütün görüşlerde çokuluslu şirketlerin yadsınamaz baskın rolü değişik açılardan da olsa vurgulanmaktadır.
Translation - English MULTINATIONAL COMPANIES IN GLOBALIZATION PROCESS AND ECONOMIC DIMENSIONS OF THIS PROCESS
ABSTRACT
There is an obvious link between the globalization of the economy and the re-design of foreign trade perception with new methods. As a result of these developments, especially EU formation process and ongoing process afterwards, there has been a sharp increase at the number of the multinaonal companies. The companies which try to adapt themselves to the national and international changes, become economic actors who has also influence especially after 2000's.
Although, many countries' economy have passive statue in the global environment, it is not debatable thar multinational companies' activity of area, economic aspects and inovative structure are the lead affectors of the system.
In the study, the economic extend of the multinational companies and their interaction with globalization process will be evaluated with analytical methods and their importance on the global economy will be further analyzed.
Key Words: Multinational Companies, Global Economy, International Economic Actors
JEL Codes: F10, F14, F15, C01
FOREWORD
Globalization shows an accelerating correlation of developing technology and the influence of its needs on both a macro and micro level. In this sense, globalization shows itself in political, cultural and economic spheres and it shapes societies and their economic operations. Globalization is also understood as the realization of trade relations which lift international borders, and the cultural, political, and social effects that come with it. Even if there are several definitions according to Osland, they generally have the same basis: globalization is a process which ensures countries’ economic unity and the establishment of strong communication between them, and also consists of this process’ economic, political, social, cultural and environmental results (Kaymakcı, 2013: 225). According to Milanovic, globalization is a well-qualified culturally enriching force which, reduces the differences between countries, which aims to bring together institutions and their management styles by making democracy a universal norm and by ensuring the establishment of closer relationships between societies based on different cultures (Milanovic, 2003: 668). Without a doubt, besides this positive approach there are many writers who see the phenomenon of ‘globalization’ as ‘neo-capitalism’, and see this concept as the manifesto of a new colonial order. Globalization is a process which proceeds in parallel to capitalism which is formed on the basis of making profit. The development process of capitalism, which is constantly searching for markets and raw materials, affects the development process of a globalization whose basic point is capital movements. The most effective tools for globalization based on capital export are Multinational Companies (MNCs) (Aksoy, 2006: 23). Recent rapidly accelerating economic integration, market economy and the acceleration of liberalization in international trade and financial operations also contributes to the importance of MNCs (Aktan, Vural, 2006: 6).
MULTINATIONAL COMPANIES FROM A CONTEXTUAL AND HISTORICAL POINT OF VIEW
Multinational companies, some of the most important actors in the global economy, can be defined as firms which have profit-generating economic operations in more than one country and possess production power internationally. On this topic, Gilpin determines that MNCs which tend towards an oligopolistic structure maintain production and sales operations in more than one country and the company’s ownership can belong to citizens of more than one country (Gilpin, 1987: 128).
According to UNCTAD’s definition, Multinational Companies, whether anonymous or not, are parent enterprises and companies which contain their participation. A parent enterprise is defined as a company which controls the activity of companies outside of its own country. This definition highlights the fact that MNCs operate with a certain level of freedom. MNCs ensure their own benefit from the advantage of being able to move taxes, investments and income out of country by means of flexible network structures, and being able to specify which new places to invest in (Kaymakcı, 2013: 226).
That MNCs are one of the most important tools of globalization should not be taken to mean that globalization cannot take place independently of MNCs. MNCs can conduct their operations and competition easily thanks to their strong capital structures, developed technological infrastructure, and the breadth of their operations area, and they ensure a contribution to the acceleration of this process (Tağraf, 2002: 34-35).
Neo-liberal applications and a great portion of the economic sphere have come under the control of MNCs and have converged to form an economic force with a wide area. 51 of the world’s top 100 economic units are MNCs. The sales volume of the top 200 companies is bigger than the economy of every country in the world, barring the top 10 largest economies.
Even at the beginning of the 2000’s the size that MNCs reached is striking. According to a UNCTAD report, 85% of global direct foreign investment was attributed to MNCs. While global exports were $7.4 trillion in 2001, the total sales of MNCs amounted to $18.5 trillion, and the added-value of those companies was $3.5 trillion. In the same year, MNCs’ global gross domestic product contribution was 11% and they were responsible for the employment of around 54 million people.
The historical development of MNCs and different points of view related to them can be traced back to the 16th century. This phenomenon which started with personal pursuit and the resulting evaluation of natural resources and agricultural products in the colonial era reached the modern concept of Multinational Companies in the 20th century.
Multinational Companies were present in the Industrial Revolution and after. Especially the investments which were made by England in its colonies can be said to represent the beginning of foreign capital investments.
Arguments/discussions on the topic of international trade continue to this day. The focus of these discussions is what the gain and income from transnational investments can be for both countries and the companies in these countries. International trade until the Industrial Revolution was under government authority. In other words, trade goals were seen as the state’s goals.
As a result of the Industrial Revolution, the fast acquisition of capital, especially in industrialized Western countries, was directed at searching for investment areas which would produce the greatest profit from this capital. At first, these areas constituted colonized or undeveloped countries. The name ‘Colonization and Trade’ is given to this and the preceding periods.
The next period is referred to as the Franchising period, and its defining features are generally accepted as the 1st and 2nd World Wars and their effect on international trade. In the years following the 1st World War, MNCs showed the result of lifting the balancing policies of international trade. While the foreign investments made during the Colonization period were focused on the importance of the agriculture and mining sectors, the Franchising period saw an increase in the importance of foreign investments in the automobile industry. After the great economic crisis of this period (1929), companies with remaining capital had to liquidate it in alternative markets, causing an increase in international trade.
2. MULTINATIONAL COMPANIES FROM THE POINT OF VIEW OF THEIR EFFECT
It has been seen that multinational companies are growing with globalization and free trade. It cannot be doubted that multinational companies’ investments in undeveloped and developing countries has contributed positively to those countries’ employment statistics and economic development. However, aside this, it is claimed that as a result of globalization and free trade, multinational companies have colonized the workforce and at the same time have had ravaging effects on the natural environment of these countries by taking advantage of their cheap labour (Aktan and İstiklal, 2004: 23).
The International Labor Organization’s ‘Tripartite Declaration: Multinational Enterprises and Social Policy Declaration’, accepted in 1997, has the following to say about the effect of multinational companies: Multinational enterprises play an important part in the economies of most countries and in international economic relations. This is of increasing interest to governments as well as to employers and workers and their respective organizations. Through international direct investment and other means such enterprises can bring substantial benefits to home and host countries by contributing to the more efficient utilization of capital, technology and labour. Within the framework of development policies established by governments, they can also make an important contribution to the promotion of economic and social welfare; to the improvement of living standards and the satisfaction of basic needs; to the creation of employment opportunities, both directly and indirectly; and to the enjoyment of basic human rights, including freedom of association, throughout the world. On the other hand, the advances made by multinational enterprises in organizing their operations beyond the national 1 framework may lead to abuse of concentrations of economic power and to conflicts with national policy objectives and with the interest of the workers. In addition, the complexity of multinational enterprises and the difficulty of clearly perceiving their diverse structures, operations and policies sometimes give rise to concern either in the home or in the host countries, or in both’ (ILO, 1993: 1)..
2.1. The positive effects of multinational companies
The abovementioned manifesto summarises the positive effects for developing countries that are ensured or can be ensured by multinational companies in the following way: Multinational enterprises operations have deepended the connections between OECD economies and the other parts of the world via international trade and investments. These operations, be they in the home country or host country, provide important benefits. Multinational enterprises provide consumers with their desired products and services at competitive prices and, when fair returns are provided to investors, serve to increase these benefits. They contribute to the efficient utilization of trade and investment operations, capital, technology, human resources and natural resources. They facilitate international technology transfer and support the development of technologies which reflect local conditions. By way of both formal and workplace education, these enterprises help to develop the human capital of the host countries.’ (ILO,1993:13)
Those who make Foreign Direct Investments (FDI) are generally multinational companies which give great importance to the adequate infrastructure, solid legal arrangements, and economic and political stability of the countries in which they will invest. In this regard, FDIs have a positive effect on the economies of host countries which want to attract investment by indirectly forcing them to make the necessary arrangements (Tekin 2003:1).
As the most basic factor of economic thought, the most important aspect of multinational companies is that they take a great step towards the optimum use of scarce resources by means of international capital circulation, the internationalization of production and by ensuring the benefits for workforce and natural resources on an international level. This development is expressed in the capitalist system as the realization of the foreseen ‘Capital Accumulation’ phenomenon, which exceeds national borders into the international arena, and make products more easy to obtain thanks to rising efficiency (http://www.maliye-abdid.gov.tr/ date : 06/12/2012).
Multinational companies can benefit their host countries’ human capital positively by means of transferring ‘know-how’ (information, success and experience) in the framework of workforce mobility and in the framework of the information transfer undertaken as part of a collaboration with companies. One of the most important benefits of Foreign Direct Investment for developing countries is the effect on cutting their external deficit. The first positive effect of FDIs on a host country’s balance sheet is the one off positive repercussion on it. Another positive effect is that it provides an important contribution to the development of countries’ exports by way of the operations companies which have foreign capital on international markets. Together with this, the profit transfer abroad of companies with foreign capital can be the cause of foreign currency outflow due to the investments made in order to realize production. The contribution to currency made by exports, in the event that other currency outflow is too great, can have a net positive effect from the perspective of balancing payments of Foreign Direct Investment (Candemir, 2007: 7).
It is possible to summarize the basic benefits of MNCs thus: (Gültekin,2009:9) :
They can increase the income of home countries.
They can help to solve employment problems.
They ensure that home countries have influence on other countries from a technical aspect.
By going to poor countries, they undertake more research and development projects and make a contribution to those countries.
Besides the positive effects, there also exists a set of negative effects which multinational companies can have.
2.2. The negative effects of multinational companies
Multinational companies can produce goods in their home countries and export them abroad, or can produce abroad and take advantage of the distribution channels of the countries in which they invest. For this reason, it is thought that the investments made can cause damage to the investment, export and business opportunities of the exporting countries. Some products and services which cannot be exported can only be introduced to foreign markets by means of Foreign Direct Investment (Yılmaz, 2006: 86).
Multinational companies eliminate local firms by utilizing the low costs and mass-production advantages of the countries in which they invest. The aim of these companies tends to be to force the market into a monopolic structure in the interest of increasing profit. In addition, the economy of the country being invested in can be affected negatively by the transfer of this obtained profit (Soydal, 2007: 47).
MNCs affect employment in both developed and undeveloped countries. MNCs create an employment capacity and gain new quality for the workforce in the countries in which they invest. The size of the created employment shows a difference based on various factors. The style of investments held in developed countries is important from an employment perspective in developing countries where foreign capital brings production techniques.
For example; multinational companies, by supporting oppressive regimes from time to time in the name of order and stability, and by removing labor competition from the national economy, can reduce employment and at the same time limit the salaries of employees. In addition, whatever the positive effects MNCs bring to third-world countries from a technological aspect, they affect underdeveloped countries’ infant industries and local technical specialization negatively from a technological perspective. When social and environmental effects are taken into account, the rising concerns about multinational companies and their negative effects on the sustainable development of developing countries become more concentrated. From the perspective of the rapid advancement that multinational companies provide to developing countries and the powerful economic structures, they can create an element of oppression. These countries can be especially attractive for multinational companies due to their natural resources and low production costs. In a different opinion; the foreign investment operations in these countries can open the way for negative developments from the perspective of sustainable development. According to this thought, multinational companies ‘are developing as an obstructing factor’ to the ‘sustainable’ development of developing countries (Sülün, 2005: 3).
3. THE EFFECTS OF GLOBALIZATION ON MULTINATIONAL COMPANIES
Globalization and multinational companies affect each other reciprocatively. As well as many other dimensions, three main points have been identified in this regard.
3.1. Trade Globalization in Multinational Companies
The main actors in the birth of globalization in the modern sense are multinational companies. Multinational companies’ development has put international scale calculations in place of national scale calculations. Multinational companies’ development process has not only been compared to the spread of developed countries, but at the same time the international character of the flow of foreign capital from developed to undeveloped countries has arisen. The applied industrialization policies of developing countries, together with the arrangement of regulations in order to attract foreign capital from multinational companies, was seen particularly in the years between 1960 and 1980.
Among the causes for these countries’ call to multinational companies as foreign capital (calls – incentives; for example, protection, can be taken to mean an incentive for these countries) are undoubtedly the problem of limited natural resources. These countries’ desire for economic growth has become an important determinant. In a sense, by giving investment incentives to multinational companies, these countries have aimed to meet their resource deficits. These developing economies have also aimed to solve their export problems in order to ensure their employment and currency supply. Most particularly, economies which have problems with foreign trade imbalance, on one side ensure a relief in payment balance and currency position thanks to multinational foreign capital, and on the other side turn foreign capital into production, by making previously imported goods produceable using local production factors, and in this way it is expected that they will be able to produce and perhaps even export goods rather than import them.
As a matter of fact, of course many of today’s multinational companies started out as national companies and reached the level of multinational within time. While these establishments were realizing production and sales in more than one country and increasing their establishment characteristics, these companies, attained the definition of multi-country, multınational businesses. When these firms make their production and marketing plans, they reached the state of not only planning according to source countries, but also according to countries where their production facilities and marketing operations were located.
If it is necessary to give a date, it can be said that beginning in the 1960s, multinational companies’ second time period was the turn of the 1970s. After 1970, the development of multinational companies became truly headspinning.
As explained above, multinational entrepreneurship has an important and basic place in the formation of modern globalization. However, it is not enough to connect modern globalization only to multinational enterprise. Likewise, technological factors have a large share in the formation of globalization. More particularly, towards the end of the 1970s, as one result of a high rate of research and development activities, emphasis has to be laid on the usefulness of computer processors.
Using computers ‘as a means’ became an incontrovertible fact between 1980 and 2000 due to the reorganization and formalizing of production and the realization of societal and economic transformation. In fact, the possibilities which computers present in economic life are not only limited to this. For example, in the globalization process of the 1800s, capital movements were supported by a gold standard, while in the globalization of today, thanks to computers and other computer based equipment, it has come to be supported directly by ‘electronic money’ or its nominal change movements (Karabulut,2004: 8).
3.2. Financial globalization in multinational companies
While the rate of inflation world wide dropped towards 10% in the 2000s, at the beginning of this decde a record drop to 3-4% was experienced. Together with the ‘transition economies’ transformation crises at the end of 1980 and the beginning of 1990 and because of hyper-inflation in south American economies, extremely high global inflation was recorded.
A steady trend of falling inflation was seen in developed industrial nations from 1980 to 2005. In 1985, of these states (Canada, Germany, Austria, Italy, Japan, Spain, Switzerland, USA, UK), while only one had inflation as low as 5% (crawling), in 1996 all of these countries were seen to be in such a predicament. Money-credit policies change according to external developments.
The multiplying financial developments as a result of economic liberalization increased business volume, together with the spread of economic efficiency with a 24 hour working life and, in parallel to this, country production capacity, are increasing. Meanwhile, attempts to ensure adaptation to changing conditions also speed up countries’ structural change. Only by giving damage to price balancing against rising international capital flow resulting from financial globalization can developments in the national finance sector be weakened and wealth can inflate minimum prices. Large reserve funds can reveal negative macroeconomic consequences with internal and external flow due to their ability to quickly invest and withdraw funds. These capital flows, together with unrecorded operations, weaken the power of financial authorities and can break macroeconomic stability (Allen and Elgar, 1999: 72).
The rise in recent times of the liberalization of capital movements and irregularity has thrown the system into a state of rapid change. Financial rules brought in for banks have been insufficient for all financial sector relations. The banking sector has also activated instruments in order to outmaneuver these rules. The huge growth of the financial sector compared to the real sector is naturally a cause of increased risk. From the beginning of the 2000s until the present day the value pieces of paper which express wealth has increased three or fourfold, while the world economy is in a state of having only grown by 40%. This nonconcurrence has occurred largely due to irregularity. The banking sector, which is generally bound to conditions, which, if it cannot enlarge its credit in this situation, has succeeded in creating an enormous volume through other means. Thus, a discrepancy has arisen between the artificial and the real world, and after time it has exceeded what today’s system can handle.
In the most recent crisis of 2007, important mistakes in the crediting process, an important indicator of capital movements, were characterized by N. Roubini, one of those who had predicted the crash. His reasons included too much credit given in proportion to income without assurance, lack of importance given to risk management because of the possibilities afforded by securitization, the ride of hedge fund applications, flexible rate loans, permission given to new financial tools without waiting for the necessary regulatory mechanisms to be established, overlooking reckless loaning procedures contrary to the basic principles of banking, the unequal distribution of information, the policies of keeping FED interest rates low after 2001 to encourage the property market and the expectation that house prices would continue to rise as a result of it (Roubini, 2008).
In just one year, this crisis, which began in the United States, caused the fall of the 158-year old finance giant Lehman Brothers and 13 other big banks. It is estimated that the cost of this crisis was approximately 1.2 trillion dollars. The situation was further worsened by the fact that the FDIC (Federal Deposit Insurance Corporation) did not have enough insurance premiums to pay off the deposits of 700 other banks that were at risk of failure.
As a result, we have reached the existing situation which is the end of a period when interest rates are low and liquidity is high. Liquidity and a credit-crunch will cause a decrease in economic growth. The global banking system may need to be restructured. It may turn into a case in which a new auditing and observation system will need to be established, and change from a free-market to a more regulated one. It can be seen that in the current circumstances, multinational companies will pass through this without being/needing to be restructured.
3.3. Multinational companies’ production and the globalization thereof
Global production, formerly the classic production area on a national scope to domestic markets and on a small-scale international scope to external markets, presented and realized more by mass-production techniques, is a production system which appeals to global markets. Today’s global production contains many subcomponents such as organization structures, innovations in production techniques, new marketing methods, and post-sale technical support.
In the past, while only mass-production was discussed, today two different schools of thought take one’s attention. While some researchers support the view that ‘consumer behavior in the process of globalization, social values and the use of technology have become the same on a worldwide level’ (Akman, 1999: 23), others defend the notion that ‘it has changed from mass-production to order-production, in order words production according to the customer (mass-customization)’ (Güzelcik, 1999: 26). However, instead of generalizing only one of these tendencies, by taking into account that the sector, product or consumer factors are only an indicator, it can be thought that both of these approaches are correct.
The globalization of production, when it is analyzed more generally across the whole economic system, presents us with a totally different picture. In this context, global production can be qualified as ‘an organization aimed at taking advantage of the difference in costs in production factors in different countries’ (Aktan, 1999: 20). What this essentially means is that a global enterprise, while producing in country X because of an advantageous tax regime, can produce intermediate input in country Y from the aspect of its labour costs being lower. Another tendency observed is, as a result of the awakening environmental awareness, especially in developed countries, that some enterprises will shift their operations to countries where environmental awareness is undeveloped as a result of governments’ legal sanctions and in order to escape the financial cost of such sanctions.
As for the organization of global production, there is another topic of debate in the process of globalization. R. Cox makes an interesting evaluation of this topic. According to Cox, the economic power which organizes global production is a group named as the transnational managerial class. According to this writer, on the topic of power, this is a group of people who have shaped economic relations amongst themselves, possessing the establishments to generate the possibility of common movement and the mechanisms to ensure their own continuity. On a national or international level, many parts of the organization of international production and the realization of production are organized within this structure. Group members indoctrinate/lobby central governments (USA, Germany, Japan) towards realizing certain economic policies and various other goals. The subject of ‘being open to foreign countries’ is a key theme in political proposals. In this context, countries’ financial stability and stability in the political sense are demanded from various countries.
Conclusion
In the economy of today’s world, due to environmental, political, and technological developments or problems, It has become impossible to reach a solid consensus on the positive and negative aspects of the three most discussed concepts of ‘globaliation,’ ‘MNCs’, and ‘poverty’. These concepts are the common thought of all society, establishments and institutions, the main actors of past, present, and future change. Despite being one of the most thought about, researched concepts in the world, globalization still lacks a clear definition and there are disagreements and differences over its time of origin.
International institutions’ and MNCs’ appearance, and the globalization which ensures that they reach all over the world, can affect individuals, society and countries in all areas, both directly and indirectly. The factors which accelerate the emergence of globalization, which lacks a clear definition, are also the reasons which beget its results.
As the reasons for globalization, economic, political, environmental, socio-economic and perhaps most important of all, technological factors, reveal the phases that society experiences, at the same time, because of these reasons, societies assume different roles. There are three main views as to why it is impossible for globalization to affect every society to the same level and degree, starting with proponents of globalization, its opponents, and transformists. Together with this, all opinions emphasize the undeniable overpowering role played by multinational companies, even from different perspectives.
More
Less
Experience
Years of experience: 13. Registered at ProZ.com: Jun 2016.
I am a native English speaker who has learned Turkish to a professional level having been residing in Istanbul for 8 years; Turkish is a language I use on a daily basis for daily life and more, such as meetings.
I have been translating professionally into English for over five years. In this time, I have translated over 100,000 words for several major Turkish companies in several areas, including:
Marketing & Advertising
Corporate Websites and Identity Kits / Guides
Legal Contracts as well as Laws, Regulations & Directives
NLP & Coaching
Medical, including Cosmetic Surgery and Physiotherapy
Social Sciences
Logistics & Transportation
My daily capacity is around 2000 words, depending on the source text.
I have only provided two examples via this profile, but can present more upon request.
I am proficient with Trados Studio 2015 and also use Smartcat.
Expertise